گردشگری سلامت در ایران، خاورمیانه و آسیا
 تعداد گردشگران پزشکی که در سال 2015 به آسیا مسافرت کرده‌اند در حدود 10 میلیون نفر بوده است که در این میان هند، سنگاپور و تایلند کنترل بیش از 80 درصد این بازار را در اختیار دارند. انتظار می‌رود که بازار گردشگری سلامت در طول سالهای 2014 تا 2018 در آسیا 22 درصد رشد داشته باشد (
MAT, 2015).

   بر اساس آمارهای سازمان جهانی گردشگری پزشکی (MAT) امارات متحده با محوریت دبی، ترکیه و اردن سه مقصد پیش رو در منطقه خاورمیانه هستند. در سال 2013 درآمد دبی از محل گردشگری پزشکی به 1.69 میلیارد دلار رسید. اردن با داشتن 64 بیمارستان خصوصی در سال 2013 پذیرای 250.000 غیر اردنی برای خدمات درمان و پزشکی بوده است. ترکیه بر اساس آمار وزارت سلامتش در سال 2012 در حدود 250.000 بیمار بین‌المللی بوده است که چیزی در حدود 1 میلیارد دلار از این محل درامد داشته است.

گردشگری سلامت به دلیل ظرفیت بالای آن برای ایجاد درآمدهای ارزی و اشتغال زایی از طریق صادرات خدمات درمانی و سلامت و کمک به کشور برای تعامل سازنده با منطقه، جهان بین‌المللی و ترویج همگرایی داخلی از  اهمیت استراتژیک بالایی برای اقتصاد و جامعه‌ی کشور برخوردار است. گردشگری سلامت یکی از معدود بخش‌هایی است که کشور دارای مزیت‌های نسبی و رقابتی بالای است. گردشگری سلامت در کشور در حال حاضر یک دوره‌ی رو به رشدی را تجربه می‌کند در حال حاضر بر اساس آمارهای موجود در چند سال گذشته بخش گردشگری پزشکی در ایران رشدی بین 20 تا 25 درصد را تجربه کرده است و این یعنی رشدی بیشتر از صنعت گردشگری پزشکی در سطح جهان که بر طبق آمار سازمان جهانی گردشگری رشد بین 10 تا 12 درصد بوده است. هر چند آمار دقیقی از تعداد گردشگران سلامت ورودی به کشور به ویژه گردشگران تندرستی در دست نیست و سیستمی با این هدف به صورت منسجم راه‌اندازی نشده است اما آمارهای تقریبی حاکی از ورود 30.000 بیمار بین‌المللی در سال 2013 بر اساس آمار ژورنال بین‌المللی گردشگری پزشکی که 14.000 مورد آن در مشهد درمان می‌شوند، یعنی به عبارتی درآمد ایران در سال 2013 از محل پردشگری پزشکی چیزی در حدود 220 میلیون دلار بوده است. همچنین در حدود 200.000 گردشگر تندرستی و اسپا، به کشور درسال 2013 داشته است، که البته با توجه به ظرفیتهای بالای ایران و سایر رقبای منطقه ایش مانند ترکیه و دبی این آمار بسیار پایینی است. هزینه‌ی روش‌های جراحی و درمانی در ایران در حدود 20 تا 25 درصد نمونه‌های مشابه آن در انگلیس و ایالت متحده آمریکا است و این یک مزیت رقابتی بالا برای جمهوری اسلامی ایران در عرصه‌ی تجارت بین‌المللی گردشگری پزشکی است. در واقع درآمد حاصل از گردشگری سلامت در کشور در حال افزایش است. این موضوع را تا حد زیادی می‌توان ناشی از توان‌مندی‌ها و ظرفیت‌های بالای درمانی، پزشکی و تندرستی در کشور و برخورداری از پزشکان توانمند و مشهور در ایران دانست.

  در واقع جمهوری اسلامی ایران بنا بر دلایل مختلف استعداد و ظرفیت تبدیل شدن به یک مقصد پیشرو در حوزه‌ی گردشگری سلامت به ویژه در سطح منطقه خاورمیانه و جهان را دارد، بنا بر دلایل زیر:

   موقعیت ویژه‌ای جغرافیایی سیاسی کشور در منطقه‌ی خاورمیانه و مجاورت با 15 کشور در حال توسعه‌ی که دارای ضعفهای اساسی در زمینه‌ی زیرساختها و کیفیت خدمات پزشکی و ظرفیتهای گردشگری سلامت هستند به طوری که به صورت بالقوه یک بازار هدف 200 میلیون نفری برای خدمات گردشگری پزشکی به حساب می‌آید. اما این تنها دلیل نرخ رشد بالای گردشگری سلامت در ایران نیست. از طرفی همچنین پایین بودن هزینه‌ی تمام شده‌ی خدمات پزشکی و سلامت در ایران از دیگر مزیتهای رقابتی کشور در حوزه‌ی گردشگری سلامت است. از دیگر دلایل این رشد برخورداری ایران از پزشکان توانمند دارای به نام و کادر پزشکی ماهر و آموزش دیده در بخش درمانی نسبت یه سایر کشورهای منطقه‌ی خاورمیانه است. به طوری که ایران پشرو در حوزه‌ی توسعه‌ی علم سلامت در منطقه است. به عنوان مثال ایران یکی از 5 کشور اول جهان در حوزه‌ی ملکول‌های بیوتکنولوژی (biotech molecules). ایران دارای توانمندی‌های بالایی در حوزه‌های درمان باروری، درمان سلولهای بنیادی، دیالیز، جراحی قلب، جراحی‌های زیبایی و چشم پزشکی است. برخورداری از حدود 300 چشمه‌ی معدنی با خاصیت درمانی با قابلیت سرمایه‌گذاری و توسعه در اکثر نقاط کشور از دیگر ظرفیتهای بالای کشور برای توسعه‌ی گردشگری سلامت است. برخورداری از اقلیم و آب و هوای متنوع و مطبوع‌تر و منابع گردشگری غنی نسبت به سایر کشورهای مجاور منطقه و تشابهات و ارتباطات فرهنگی برای بیشتر کشورهای همسایه از دیگر دلایل بالا بودن این نرخ رشد است.

   در واقع فرصتهای موجود در سطح بین‌المللی و تقاضای رو به رشد برای این نوع از گردشگری، پتانسیل بسیار بالای این صنعت برای کمک به رشد و توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی از یک طرف، توسعه‌ی این صنعت می‌تواند گامی اساسی برای دستیابی به اهداف مندرج در چشم‌انداز 20 ساله توسعه و برنامه‌های بهبود و توسعه‌ی اقتصادی کشور باشد.

   با این وجود اهمیت اقتصادی و روند رو به رشد این صنعت در سطح بین‌المللی باعث شده است که برخی از کشورهای منطقه مانند ترکیه، اردن و امارات متحده برنامه‌ها و سیاستهایی را با هدف توسعه‌ی گردشگری سلامت و جذب بالا بردن سهم خود از گردشگری سلامت منطقه و جهان دنبال کنند. ظهور رقبای نو ظهور در سطح منطقه در حوزه‌ی گردشگری سلامت، نبود سیستم نظارتی مناسب و عدم برخورداری از یک برنامه‌ی منسجم و استراتژیک در حوزه‌ی توسعه‌ی این صنعت پر رشد و همچنین در چند سال اخیر ظهور پدیده‌هایی چون دلالیزم در زمینه‌ی عرضه‌ی خدمات درمانی به بیماران بین‌المللی که آسیبهای جدی به کیفیت تجربه‌ی گردشگری سلامت بین‌المللی در کشور وارد ساخته و موجب بالا رفتن قیمت تمام شده‌ی خدمات درمانی در کشور می‌شود، در نهایت باعث می‌شود همچنان که الان هم شاهد آن هستیم که ایران به عنوان یک مقصد گردشگری سلامت در منطقه سهم خود را از این بازار درآمدزا و به سرعت رو به رشد را به نفع رقبای منطقه‌ایش از دست بدهد. به طوری که این صنعت به دلیل اهمیتش برای توسعه‌ی تجارت بین‌الملل و کسب درآمدهای ارزی از حمایت بالای دولتها برای توسعه برخوردار است و برنامه‌های استراتژیک و عملیاتی بلند مدتی را برای توسعه و ساماندهی صنعت گردشگری سلامت دنبال می‌کنند و از بخش‌های دارای اولویت برای این کشورهای محسوب می‌شود.

چرا توسعه‌ی گردشگری سلامت در ایران؟
  جمهوری اسلامی ایران بنا بر دلایل مختلف استعداد و ظرفیت تبدیل شدن به یک مقصد پیشرو در حوزه‌ی گردشگری سلامت به ویژه در سطح منطقه خاورمیانه و جهان را دارد، بنا بر دلایل زیر:
   موقعیت ویژه‌ای جغرافیایی سیاسی کشور در منطقه‌ی خاورمیانه و مجاورت با 15 کشور در حال توسعه‌ی که دارای ضعفهای اساسی در زمینه‌ی زیرساختها و کیفیت خدمات پزشکی و ظرفیتهای گردشگری سلامت هستند به طوری که به صورت بالقوه یک بازار هدف 200 میلیون نفری برای خدمات گردشگری پزشکی به حساب می‌آید. اما این تنها دلیل نرخ رشد بالای گردشگری سلامت در ایران نیست. از طرفی همچنین پایین بودن هزینه‌ی تمام شده‌ی خدمات پزشکی و سلامت در ایران از دیگر مزیتهای رقابتی کشور در حوزه‌ی گردشگری سلامت است. از دیگر دلایل این رشد برخورداری ایران از پزشکان توانمند دارای به نام و کادر پزشکی ماهر و آموزش دیده در بخش درمانی نسبت یه سایر کشورهای منطقه‌ی خاورمیانه است. به طوری که ایران پشرو در حوزه‌ی توسعه‌ی علم سلامت در منطقه است. به عنوان مثال ایران یکی از 5 کشور اول جهان در حوزه‌ی ملکول‌های بیوتکنولوژی . ایران دارای توانمندی‌های بالایی در حوزه‌های درمان باروری، درمان سلولهای بنیادی، دیالیز، جراحی قلب، جراحی‌های زیبایی و چشم پزشکی است. برخورداری از حدود 300 چشمه‌ی معدنی با خاصیت درمانی با قابلیت سرمایه‌گذاری و توسعه در اکثر نقاط کشور از دیگر ظرفیتهای بالای کشور برای توسعه‌ی گردشگری سلامت است. برخورداری از اقلیم و آب و هوای متنوع و مطبوع‌تر و منابع گردشگری غنی نسبت به سایر کشورهای مجاور منطقه و تشابهات و ارتباطات فرهنگی برای بیشتر کشورهای همسایه از دیگر دلایل بالا بودن این نرخ رشد است.
   در واقع فرصتهای موجود در سطح بین‌المللی و تقاضای رو به رشد برای این نوع از گردشگری، پتانسیل بسیار بالای این صنعت برای کمک به رشد و توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی از یک طرف، توسعه‌ی این صنعت می‌تواند گامی اساسی برای دستیابی به اهداف مندرج در چشم‌انداز 20 ساله توسعه و برنامه‌های بهبود و توسعه‌ی اقتصادی کشور باشد.
   با این وجود اهمیت اقتصادی و روند رو به رشد این صنعت در سطح بین‌المللی باعث شده است که برخی از کشورهای منطقه مانند ترکیه، اردن و امارات متحده برنامه‌ها و سیاستهایی را با هدف توسعه‌ی گردشگری سلامت و جذب بالا بردن سهم خود از گردشگری سلامت منطقه و جهان دنبال کنند. ظهور رقبای نو ظهور در سطح منطقه در حوزه‌ی گردشگری سلامت، نبود سیستم نظارتی مناسب و عدم برخورداری از یک برنامه‌ی منسجم و استراتژیک در حوزه‌ی توسعه‌ی این صنعت پر رشد و همچنین در چند سال اخیر ظهور پدیده‌هایی چون دلالیزم در زمینه‌ی عرضه‌ی خدمات درمانی به بیماران بین‌المللی که آسیبهای جدی به کیفیت تجربه‌ی گردشگری سلامت بین‌المللی در کشور وارد ساخته و موجب بالا رفتن قیمت تمام شده‌ی خدمات درمانی در کشور می‌شود، در نهایت باعث می‌شود همچنان که الان هم شاهد آن هستیم که ایران به عنوان یک مقصد گردشگری سلامت در منطقه سهم خود را از این بازار درآمدزا و به سرعت رو به رشد را به نفع رقبای منطقه‌ایش از دست بدهد. به طوری که این صنعت به دلیل اهمیتش برای توسعه‌ی تجارت بین‌الملل و کسب درآمدهای ارزی از حمایت بالای دولتها برای توسعه برخوردار است و برنامه‌های استراتژیک و عملیاتی بلند مدتی را برای توسعه و ساماندهی صنعت گردشگری سلامت دنبال می‌کنند و از بخش‌های دارای اولویت برای این کشورهای محسوب می‌شود.
با علم به این موضوعات و اینکه در سند چشم انداز توسعه اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، ایران در افق 1404، جمهوری اسلامی ایران کشوری توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فن آوری در سطح منطقه و با تعامل سازنده و موثر در روابط بین الملل به تصویر شده است. در این سند دستیابی به قدرت اول منطقه به عنوان اولویت اصلی، هدف گذاری شده که لازمه این امر ضرورت افزایش تولید ملی و تزریق بالغ بر 1500 میلیارد دلار به اقتصاد ملی است و در این میان گردشگری و گردشگری سلامت به عنوان یکی از مهمترین و استراتژیکترین انواع گرشگری می‌تواند یک ابزار مهم برای رشد و پویایی اقتصادی کشور مورد توجه قرار گیرد. در این میان یکی از موضوعات کلیدی یکی برای توسعه موفقیت آمیز و رقابتی گردشگری سلامت جذب، بسترسازی و حمایت از کارآفرینی و بستر سازی برای جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، اعم از داخلی و خارجی است همچنان که در سند اقتصاد مقاومتی رهبری تاکید ویژه‌ای بر آن شده است. جای هیچ تردیدی نیست که استفاده از منابع سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و سرمایه گذاران داخلی و خارجی یکی از اصلی‌ترین راهکارهای توسعه اقتصادی با استفاده از ابزار توسعه‌ی گردشگری سلامت است و به راهکارهای سنتی و کلاسیک تامین منابع و اتکاء بر درآمدهای نفتی دولت برای توسعه‌ی زیرساختهای گردشگری منسوخ شده است. همچنین برخورداری از یک برنامه‌ی استراتژیک منسجم، آموزش و توسعه‌ی منابع انسانی، بازاریابی و برندینگ گردشگری سلامت و تسهیل روادید و ورود و خروج بیماران بین‌المللی از بازارهای هدف گردشگری سلامت در افق چشم‌انداز توسعه‌ی این صنعت از مهمترین عوامل کلیدی موفقیت در این صنعت پویا و رو به رشد است. به همین منظور حدود 2 سالی است که شورای با عنوان شورای راهبری گردشگری سلامت کشور با هدف ساماندهی و سیاست‌گذاری و هم‌افزایی بیشتر بین دستگاههای دخیل در توسعه‌ی گردشگری سلامت شکل گرفته است.
شورای راهبری گردشگری سلامت کشور متشکل از 4 دستگاه است  که اخیرا زمزمه‌هایی مبنی بر عضویت اتاق بازرگانی، کشاورزی، صنایع و معادن ایران، نیز در این شورا به گوش می‌رسد. بر اساس مصوبه‌ی شورای راهبری گردشگری سلامت کشور فعالیت‌های مربوط به توسعه‌ی زیرساخت‌های گرشگری سلامت و بستر سازی برای جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی به سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران محول گردیده است. وزارت بهداشت وظیفه‌ی آموزش و توسعه‌ی منابع انسانی، وزارت خارجه وطیفه‌ی توسعه‌ی و بهبود روادید و ویزای درمانی با کشورهای بازار هدف و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری وظیفه‌ی بازاریابی و تبلیغات را برعهده گرفته است. جلسات شورا با حضور نمایندگان و کارشناسان دستگاههای نام برده به صورت دو هفته یک بار و حتی هفتگی برگزار می‌گردد تا با یک رویکرد هم‌‌افزایانه، مشارکتی و هماهنگ برنامه‌ها و سیاست‌های توسعه‌ی گردشگری را تدوین کرده و راهکارهای اجرایی آن را مشخص کنند.